Music



Chatur Lal (1925 – October 1965), was an Indian tabla player. Lal toured with Ravi Shankar, Aashish Khan, Vasant Rai, and Ali Akbar Khan in the 1950s and early 60s and helped popularize the tabla in Western countries. Chatur Lal was born 1925 in Udaipur, Rajasthan.Lal died in October 1965. Here under some photographs..taken by Paul Schutzer


INDIAN RAGA -TIME ASSOCIATION-BENEFIT

Time Raga Benefit
4am – 7am Raga Bhairavi
Raga Bhairava
Ragas Ramakali & Jogiya
emotional strength ,Devotion and Peace
Peace Integration, Compassion
Peace & Serenity
7am – 10am Raga Komala Rishabha Asawari
Raga Deshkara
Raga Jaita
Raga Gurjari Todi
Raga Todi
Raga Alahiya Bilavala
serenity
Increased Energy
Dynamism
Compassion ,Patience
Joy
Peace and Happiness
10am – 1pm Ragas Gauda & Vrindavani Saranga
Raga Shuddha Saranga
Raga Ahir Lalita
Raga Vrindavani Saranga
wisdom
Success, Knowledge
Joyfulness
Greater Energy
1pm – 4pm Raga Multani
Raga Madhuvanti
Raga Samanta Saranga
Raga Bhimapalasi
Achievement, Affluence
Happiness
Creativity
Life
4pm – 7pm Ragas Kafi & Madhuvanti
Raga Mishra Pilu
Raga Puriya Dhanashri
Raga Marwa
Raga Puriya Kalyana
Creativity and Happiness
Celebration & Joyfulness
Relaxation
Coherence ,Happiness
Harmony
7pm – 10pm Ragas Puriya & Rageshri
Raga Hansadhwani
Raga Maru Bihaga
Raga Desh
Raga Durga
Raga Maru Bihaga
Harmony and Rejuvenation
Celebration & Happiness
Compassion
Joy
Integration
Compassion
10pm – 1am Raga Darbari-Kanhra
Raga Bageshvari
Raga Gunji Kanada
Raga Abhogi
Raga Malkaunsa
Restful Quality of Sleep
Relaxation & Rest
Better Sleep
Peaceful Slumber
Restful Sleep ,Tranquility
1am – 4am Raga Sohini & Bhatiyara
Raga Basanta
Raga Sindhu Bhairavi
Raga Lalita
Raga Nata Bhairava
Healthy Mind and Body
Love & Happiness
Gentleness
Peace & Tranquility
Serenity

 


 

 મ્યૂઝિક થેરપી [Music Therapy]

એ મારો મનગમતો વિષય છે. હવે પછી ના લેખો માં ક્રમશ એના વિષે લખતો રહીશ. લેખો નું સંકલન કરેલું છે  તથા મારા પ્રયોગો કરેલા છે એના વિષે પણ છે.

કહેવાની જરૂર નથી છતાં પણ આજે  વિશ્વભર માં આ વિષય પર ઘણું સંશોધન ચાલે છે. એના પરિણામ પણ સારા મળ્યા છે.

સંગીત આપણા જીવન માં જન્મતા ની સાથે જ વણાએલું છે , કદાચ તે પહેલા થી જ શરૂ થાય છે. માતા ના હાલરડાં માણસ ને  એના અંતિમ સમયે પણ યાદ રહે છે. એનો સંતોષ એ પોતે જ સમજી  શકે છે!!


કોઈપણ મુશ્કેલી, આ થેરપી પાસે છે બધી જ પરેશાનીનો ઈલાજ.મ્યૂઝિક  થેરપી [Music Therapy] [1]

 

જો તમે મનગમતું સંગીત સાંભળશો, તો સંગીત સાંભળવાથી મન શાંત થશે. સંગીતની સાથોસાથ તમે કોઇ વાજિંત્ર વગાડવાનો શોખ પણ કેળવી શકો છો. જેમ કે, જો તમે ગિટાર વગાડવાનો શોખ ધરાવતાં હો, તો સ્ટ્રેસ અનુભવો ત્યારે ગિટાર વગાડવાથી તમને સારું લાગશે.

સંગીત આપણા મૂડને બદલીને અત્યંત થોડા જ સમયમાં તાણના સ્તર (સ્ટ્રેસ લેવલ)ને ઘટાડે છે. ડોક્ટર્સના મતે, સંગીત દ્વારા આપણા સ્નાયુઓને આરામ મળે છે અને એ આરામને લીધે આપણે તાજગી અનુભવીએ છીએ.

જો તમે ઇચ્છવા છતાં તમારા રોજિંદા જીવનમાં સંગીતને સામેલ ન કરી શકતાં હો, તો એક નિષ્ણાત મ્યુઝિક થેરપિસ્ટની મદદ લઇ શકો છો. ધીમે ધીમે તમને તેમાં રસ વધતો જશે. થેરપિસ્ટ તમારી સમસ્યા પ્રમાણે વિવિધ પાસાં જેમ કે, શારીરિક, માનસિક, ભાવનાત્મક, સામાજિક, સૌંદર્ય અને અધ્યાત્મ વગેરે પર કાર્ય કરે છે.

સંગીત દરેક વ્યક્તિને જુદા જુદા સ્તરે રાહત પ્રદાન કરે છે. તે આપણને શારીરિક, માનસિક, સામાજિક અને ભાવનાત્મક પાસાંમાં મદદ કરે છે. વિજ્ઞાનના મતે, સંગીત આપણા મૂડને તાજગીભર્યો રાખે છે. સંગીત થેરપી કઇ રીતે કામ કરે છે અને તેનાથી શા લાભ થાય છે, તે વિશે જાણીએ…

સંગીત અપનાવો

તમે જ્યારે પરેશાન હો અને કંઇ ગમતું ન હોય, ત્યારે ઉદાસ થઇ જાવ છો અને ઉદાસીને લીધે મનમાં નકારાત્મક વિચારો આવે છે. નકારાત્મકતાની સ્થિતિ સુધી પહોંચતાં પહેલાં જ તમે એવું કોઇ પગલું ભરો જેના લીધે તમે સારું અનુભવી શકો. તમે સંગીત દ્વારા મનને ખુશ કરી શકો છો. એક વાત મનમાં નક્કી કરી લો કે તમારા જીવનને ખુશાલીભર્યું બનાવવા માટે તમે સક્ષમ છો.

જો તમે મનગમતું સંગીત સાંભળશો, તો સંગીત સાંભળવાથી મન શાંત થશે. સંગીતની સાથોસાથ તમે કોઇ વાજિંત્ર વગાડવાનો શોખ પણ કેળવી શકો છો. જેમ કે, જો તમે ગિટાર વગાડવાનો શોખ ધરાવતાં હો, તો સ્ટ્રેસ અનુભવો ત્યારે ગિટાર વગાડવાથી તમને સારું લાગશે.

અત્યંત ઉપયોગી થેરપી

સંગીત આપણા મૂડને બદલીને અત્યંત થોડા જ સમયમાં તાણના સ્તર (સ્ટ્રેસ લેવલ)ને ઘટાડે છે. ડોક્ટર્સના મતે, સંગીત દ્વારા આપણા સ્નાયુઓને આરામ મળે છે અને એ આરામને લીધે આપણે તાજગી અનુભવીએ છીએ. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં તો સંગીત દવાનું કામ પણ કરે છે. જેમ કે,

-તાણ, ચિંતા અને બેચેની ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે.
-આ થેરપી દરેક વયની વ્યક્તિ માટે ઉપયોગી છે.
-મનગમતું સંગીત સાંભળવાથી હૃદય સંબંધિત તકલીફમાં ફરક પડે છે.
-વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ અનુસાર, સંગીત સાંભળવાથી ડિપ્રેશન દૂર થાય છે અને બેચેનીમાં ઘટાડો થાય છે.
-સંગીત દ્વારા ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની ક્ષમતા વધે છે, જે અન્ય કાર્યો કરવામાં ઉપયોગી છે.
-મ્યુઝિક થેરપીનો ઉપયોગ માથાનો દુખાવો, શરદી વગેરે જેવી રોજિંદી શારીરિક તકલીફોને દૂર કરવા માટે પણ થઇ શકે છે.
-માનસિક રોગીઓ માટે પણ સંગીત ચમત્કારી ઇલાજરૂપ પુરવાર થાય છે.
-સંગીત ચયાપચયની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે, સ્નાયુઓની શક્તિ વધારે છે, શ્વાસોચ્છવાસની પ્રક્રિયા પર પણ હકારાત્મક અસર કરે છે.
-સંગીત દ્વારા નાના બાળકોને કોઇ પણ બાબત સહેલાઇથી યાદ કરાવી શકાય છે. આજકાલ તો સ્કૂલોમાં પણ સંગીત દ્વારા બાળકોને પાઠ યાદ કરાવવામાં આવે છે.

જ્યારે તમે કહો હા, મન કહે ના…

જો તમે ઇચ્છવા છતાં તમારા રોજિંદા જીવનમાં સંગીતને સામેલ ન કરી શકતાં હો, તો એક નિષ્ણાત મ્યુઝિક થેરપિસ્ટની મદદ લઇ શકો છો. ધીમે ધીમે તમને તેમાં રસ વધતો જશે. થેરપિસ્ટ તમારી સમસ્યા પ્રમાણે વિવિધ પાસાં જેમ કે, શારીરિક, માનસિક, ભાવનાત્મક, સામાજિક, સૌંદર્ય અને અધ્યાત્મ વગેરે પર કાર્ય કરે છે. તે તમારા સ્વાસ્થ્યને જાળવી રાખવામાં અને વધારે સારું કરવામાં તમારી મદદ કરશે. આ પ્રક્રિયા સંગીત થેરપીની બારીકાઇ સમજવામાં પણ મદદરૂપ થશે.

વિવિધ પ્રકારનું સંગીત

જુદા જુદા પ્રકારનું સંગીત આપણા પર વિવિધ રીતે અસર કરે છે. જ્યારે પણ આપણે સંગીત અથવા તો કંઇ અવાજ સાંભળીએ છીએ, ત્યારે આપણું મગજ કામ કરવા લાગે છે. સંગીતની કેટલીક મહત્વપૂર્ણ અવસ્થા વિશે જાણવાથી તમે આપોઆપ તે સમજવા લાગશો…

પ્રથમ, ચાલવા જતી વખતે સંગીત સાંભળીએ, તો આપણી ચાલ પહેલાની સરખામણીએ ઝડપી બની જાય છે. આને મનોરંજક સંગીતની શ્રેણીમાં ગણવામાં આવે છે.

બીજું, આ જ પ્રમાણે જ્યારે આપણે ઉદાસ કે ખુશ હોઇએ, ત્યારે આપણા મૂડ પ્રમાણે સંગીત સાંભળીએ છીએ. ખુશી અને દુ:ખ બંને સ્થિતિ વ્યક્ત કરવામાં સંગીત આપણી મદદ કરે છે.

ત્રીજું, સંગીત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં પણ આપણને મદદ કરે છે. આ બાબતને એક ઉદાહરણ દ્વારા સમજીએ. બે બાળકીઓ તેમની દાદી સાથે રમતી હતી. એમના કાને જેવો કોઇ પુરુષના ગણગણવાનો સ્વર સંભળાયો કે તેઓ એની તરફ જોવા લાગી. પહેલાંનાં જમાનામાં પણ ધ્વનિ યંત્રો દ્વારા સંદેશા મોકલવામાં આવતા.

ચોથું, સુગંધ પછી સંગીત જ એવું તત્વ છે, જે આપણી સ્મૃતિને તાજી કરવામાં અને પાછી લાવવા માટે સક્ષમ છે.

 

^^ ^^ ^^


Hindusthani Ragas

The Seven Natural (Complete) “ Swaras “ or Tones are: SA Re Ga Ma Pa Dha Ni

Notice the following terms related to the notes!!!

  • All upper case letters refer to the “Shuddha Swaras” or natural tones. Example,R G D N.
  • All lower case letters refer to the “Komal Swaras”. Example, r g d n.
  • For ‘Ma’, m refers to the natural one and M refers to the ‘Tivra or Kori Ma’.
  • The upper octave notes are suffixed by the ‘ sign. Example, S’ R’ G’ m’ P’ D’ N’.
  • The lower octave notes are prefixed by the ‘ sign. Example ‘S ‘N ‘D ‘P ‘m ‘G ‘R.
  • Thaat can be defined as the root or parent raga from which another raga (child) can be derived. Example, ‘Jaunpuri’ derived from ‘Asavari’. There are about 10 Thaats: Asavari, Bhairav, Bhairavi, Bilawal, Kafi, Kalyan, Khamaj, Marwa, Purvi, Todi.
  • Aarohana is the ascending note pattern and Avarohana is the descending note pattern.
  • The Aarohana and Avarohana of the thaat ragas are available as MIDI files (in B-flat). Click on these ragas to hear them (if your computer supports MIDI playback).

The following ragas have completed (all 7) notes and the Aarohana and Avarohana are Monotonic (straight).

Hindustani  Raga Carnatic Raga Aarohana (Up) Avarohana (Down) Time Thaat
Ahir  Bhairav Chakravaham S r G m P D n S’ S’ n D P m G r S Pre-Dawn Bhairav
Bhairav Mayamalava Gowla S r G m P d N S’ S’ N d P m G r S Morning Bhairav
Bhairavi Sindhu Bhairavi S r g m P d n S’ S’ n d P m g r S Dawn Bhairavi
Kalyan Mecha Kalyani S R G M P D N S’ S’ N D P M G R S Evening Kalyan
Jaunpuri Jhonpuri S R m P d n S’ S’ n d P m g R S Morning Asavari
Kafi Kharaharapriya S R g m P D n S’ S’ n D P m g R S Night Kafi
Kalingra Mayamalavagaula S r G m P d N S’ S’ N d P m G r S Late Night to Dawn Bhairavi
Kirwani Kiravani S R g m P d N S’ S’ N d P m g R S Night Melakaratha Raga
Bilawal Dheera Shakarabharanam S R G m P D N S’ S’ N D P m G R S Morning Bilawal
Latangi Latangi S R G M P d N S’ S’ N d P M G R S Melakaratha Raga
Nata  Bhairav Sarasangi S R G m P d N S’ S’ N d P m G R S Morning Bhairav
Purvi Kamavardhini S r G M P d N S’ S’ N d P M G r S Dusk Purvi

The following ragas have missing notes (does not have all 7 notes) but have straight Aarohana & Avarohana

Name of Raga Carnatic Raga Aarohana (Up) Avarohana (Down) Time Thaat
Abhogi Kanada Abhogi S R g m D S’ S’ D m g R S Night Kafi
Asavari Nata Bhairavi S R m P d S’ S’ n d P m g R S Morning Asavari
Bairagi Revati? S r m P n S’ S’ n P m r S Morning Melakaratha Raga
Bibhash Bauli S r G P d S’ S’ d P G r S Morning Kalyan
Bageshri Bageshri, Sudha Bhairavi S R g m D n S’ S’ n D m g R S Night Kafi
Bhimpalashri Abheri or Karnatakadevagandh ari ‘n S g m P n S’ S’ n D P m g R S Late Afternoon Kafi
Bhupali Mohanam S R G P D S’ S’ D P G R S Evening Kalyan
Champakali Ketakapriya ‘n S G M P n S’ S’ n D P M G R S Night Kalyan
Chandrakauns Chanrakauns or Kadaram S g m d N S’ S’ N d m g S Night Kalyan
Durga Shuddha Saveri S R m P D S’ S’ D P m R S Night Bilawal
Hangshadhwan i Hamsadhwani S R G P N S’ S’ N P G R S Late Evening Melakaratha Raga
Hindol Sunada Vinodini S G M D N S’ S’ N D M G S Seasonal Marwa
Jogiya Malahari S r m P d S’ S’ N d P d m r S Morning Bhairav
Kalavati Valaji S G P D n S’ S’ n D P G S Late Night Melakaratha Raga
Khamaj Hari Kambhoji S G m P D N S’ S’ n D P m G R S Late Night Khamaj
Madhuvanti Dharmavathi ‘N S g M P N S’ S’ N D P M g R S Evening Melakartha Raga
Malkaush Hindolam S g m d n S’ S’ n d m g S Night Bhairavi
Multani Gamaka Samandam ‘N S g M P N S’ S’ N d P M g r S Late Afternoon Todi
Rageshri Nattai Kurinji S G m D N S’ S’ N D m G R S Night Khamaj
Shivranjani None S R g P D S’ S’ D P g R S Night Kafi
Sudh  Kalyan Mohana Kalyani S R G P D S’ S’ N D P m G R S Night Kalyan
Sohini Hamsanandi S G M D N S’ r’ S’ S’ N D N D, G M D M G M G r S Late Night Marwa
Tilang Vedandagamana S G m P N S’ S’ n P m G S Night Khamaj
Todi Subha Pantuvarali S r g M d N S’ S’ N d P M g r S Morning Todi
Vrindavani  Sarang Pushpalathika S R m P N S’ S’ n P m R S Afternoon Kafi

The following ragas have notes (either complete or missing) with Monotonic Aarohana and Non-Monotonic Avarohana

Name of Raga Carnatic Raga Aarohana (Up) Avarohana (Down) Time Thaat
Bihag Behag S G m P N S’ S’ N D P M G m G R S 9 pm till midnight Bilawal
Darvari  Kanada Darbari Kanada S R g m P d n S’ S’ d n P m P g m R S Late Night Asavari
Desh Kedara Gowla S R m P N S’ R’ n D P m G R G S 9 pm till midnight Khamaj
Hamir/Hamvir Hamir (Kalyani) S G m P N S’ S’ N D P G M P G m R S Late Evening Kalyan
Manj  Khamaj none S G m P D N S’ S’ n D P M P m G R S Late Night Khamaj
Maru  Bihag Kanada S G m P N S’ S’ N D P M P G m G R S S m G M G R S Night Kalyan
Shyam  Kalyan Saranga ‘N S R M P N S’ S’ N D M P M R G m R G ‘N S Evening Kalyan

The following ragas have notes (either complete or missing) with Non-Monotonic Aarohana and Avarohana.

Name of Raga Carnatic Raga Aarohana (Up) Avarohana (Down) Time Thaat
Bahar Kanada ‘N S g m P g m D n S’ S’ n P m P g m R S Spring Purvi
Basant Vasantha S G m d r’ S’ S’ N d P m G m G r S Spring Purvi
Bhatiyar Chayatarangini,
Sama
S D P D m P G M D S’ r’ N D P m P G r S Pre Dawn Marwa
Chayanat Saranga S R G m P D N S’ S’ N D P M P D P G m R S Late Evening Kalyan
Gour  Malhar None S G R m G P M D P N D S’ S’ N D P D M P G m R P R S Afternoon – Monsoon Kafi
Gour  Sarang Gouda Saranga S R g M R P m P D S’ S’ D n P m P m g R S Late Afternoon Kalyan
Gurjari  Todi Shekharachandrika ‘N S r g M g M d n S’ S’ N d M G rG r S Morning Purvi
Jaijaiwanti Dhwijavanthi S R g R S, ‘D ‘n ‘P, R, G m P, N S’ S’ N D P, D m, G R g R S Night – Monsoon Khamaj
Lalit Surya Lalith ‘N r G m M m G M d S’ r’ N d M d M m G r S Late Night to Morning Marwa
Marwa Gamanasrama ‘N r G M D, N D S’ r’ N r’ N D, M G r, ‘N ‘D S Night Marwa
Megh Madhyamavati S m R m P n S’ S’ n P m R m ‘n R S Night – Monsoon Kafi
Miyan  Ki Malhar Kanada R m R S m R P n D N S’ S’ n P m P g m R S Night – Monsoon Kafi
Pahadi Pahadi S R G P D P D S’ N D P G m G R S ‘N ‘D ‘P ‘D S All Time Bilawal
Patdeep Patdeep ‘N S g m P N P S’ S’ N D P m g R S ‘N S G R S Evening Kafi
Pilu Kapi ‘N S G m P ‘n D P S’ S’ N d P d P m g R S ‘N S All Time Kafi
Puria Hamsanandi ‘N r S G M D N r’ S’ S’ N D M G r S Night Marwa
Puria  Dhaneshri Kamavardhini ‘N r G M P d P N S’ r’ N d P M g M r G r S Evening Purvi
Sudh  Sarang None S m R M P N S’ S’ N D P M P D P m R S Early Afternoon Kafi
Tilak  Kamod Nalina Kanthi ‘P ‘N S R G m R m P N S’ S’ N P D m G R G S Night – second part Khamaj